سيد جلال الدين آشتياني
256
شرح حال و آراى فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
عذاب از اهل آتش شده است ، ولى در اين كتاب ( ص 195 ) گويد : « قال في الفصوص ( محى الدين ) : و أما أهل النار فمآلهم إلى النعيم إذ لا بدّ لصورة النار بعد إنتهاء مدة العذاب ( العقاب خ - ل ) أن تكون بردا و سلاما على من فيها . و أما أنا و الذي لاح لي بما أنا مشتغل به من الرياضات العلمية و العملية ان دار الجحيم ليست بدار نعيم و إنّما هي موضع الألم و المحن و فيها العذاب الدائم ، لكن آلامها متفننة متجددة على الاستمرار بلا انقطاع و الجلود فيها متبدلة » . 16 - الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقلية كه در چهار مجلد سنه 1282 با حواشى مرحوم حكيم زمان حاج ملا هادى سبزوارى در تهران به چاپ سنگى رسيده است . اين كتاب به خط كلبعلى افشار قزوينى كه داراى خطى خوب بوده نوشته شده است و بر آن حواشى زيادى نوشتهاند ، از جمله آن حواشى تعليقات مرحوم آقا محمد بيدآبادى « 1 » و حواشى آخوند نورى « 2 » و فيلسوف بزرگ ملا اسماعيل اصفهانى « 3 » و تعليقات عارف ربانى آقا محمد رضاى قمشهاى « 4 »
--> ( 1 ) . آقا محمد بيدآبادى اصفهانى از اساتيد بزرگ در علوم عقليه و نقليه بوده است . آخوند نورى و حاج ملا مهدى نراقى و جمعى ديگر از اساتيد فن شاگرد ايشانند . آقا محمد در عظمت و بزرگى و مناعت نفس و احاطهء به علوم مورد اتفاق بزرگان است . ( 2 ) . سرگذشت آخوند نورى بهطور اختصار گذشت . ( 3 ) . ملا اسماعيل اصفهانى معروف به واحد العين از تلامذه مرحوم آخوند نورى است و از محققان فن حكمت بهشمار مىرود . ( 4 ) . عارف ربانى و فيلسوف الهى آقا محمد رضاى قمشهاى متوفاى سنهء 1306 قمرى از اساتيد مسلم عصر خود و در علم عرفان شايد در متأخرين نظير نداشته است . مردى باصفا و روشنضمير و اهل تقوى و ورع بوده است . علوم حكميه را در اصفهان نزد مرحوم آخوند نورى و حاج ملا محمد جعفر لنگرودى فراگرفته و در عرفان شاگرد مرحوم آقا ميرزا سيد رضى مازندرانى است . از اصفهان به تهران مسافرت كرده و در آنجا توقف مىنمايد و در مدرسه صدر واقع در جلو خان مسجد شاه تهران به تدريس اسفار و مصباح الانس و تمهيد القواعد و شرح فصوص و شرح اشارات اشتغال داشته و حوزهء درسش مجمع اهل تحقيق و تدقيق بوده است ؛ جمعى از فضلا در اثر تربيت او به مقامات عاليه از علم رسيدهاند . معروفين تلامذهء او عبارتند از آقا ميرزا هاشم رشتى آقا مير شهاب الدين نيريزى شيرازى ، آقا ميرزا على محمد اصفهانى آقا ميرزا صفاى اصفهانى شاعر معروف ( حكيم صفا ) آقا ميرزا